BLOG - Przewodnik Tatrzański - wycieczki w Tatry - Przewodnik Zakopane

Przejdź do treści

Szałas w Tatrach

Przewodnik Tatrzański - wycieczki w Tatry - Przewodnik Zakopane
Opublikowane według w Tatry · 15 Kwiecień 2016
Szałas jest charakterystycznym budynkiem w Tatrach, zobaczymy go na  tatrzańskich polanach i halach. Ten drewniany budynek związany z  pasterstwem, potrzebny były przede wszystkim do produkcji sera. Jego  wyrabianie odbywało się według ściśle wyznaczonej tradycyjnej receptury,  czynności związane z produkcją serów górskich trudno było, by wykonać  pod gołym niebem. Sam budynek nazywany również kolebą lub bacówką.

Wśród  szałasów przeważnie spotkamy typ z dachem dwuspadowym, pokryty  nieheblowanymi deskami tzw. dranicami. Jest to budowla bardzo solidna i  prosta w budowie, musi wytrzymać ciężar zimowych śniegów oraz mocne  uderzenia wiatru halnego. Północna płaszczyzna dachu załamuje się,  zmniejsza kąt nachylenia i sięga deskami niemal do ziemi, tworząc  równocześnie rodzaj gospodarskiej szopy. Ciekawym elementem są jarzma  podtrzymujące kamienie obciążające dach, które jeszcze możemy  zaobserwować na Hali Stoły.

Szałasy niskozrębowe znajdują się wyłącznie w  Tatrach zachodnich. Ściany mają zbudowane z kilku wieńców, w związku z  czym wejście znajduje się zawsze w ścianie szczytowej. Do najbardziej  typowych szałasów niskozrębowych należą budynki w Dolinie Lejowej oraz  Polanie Jamy. Najliczniej występują szałasy wysokozrębowe najbardziej  zbliżone kształtem architektonicznym do szop gospodarczych w zagrodach  podhalańskich. Rozróżnia się szałasy wąskofrontowe (wejście w ścianie  szczytowej) oraz szerokofrontowe. Tego typu budynki stoją w całych  Tatrach Polskich, a najwięcej można ich zobaczyć na polanach Kopieniec, Chochołowskiej Niżniej oraz Rusinowej.

Wnętrze  szałasu podzielone jest na dwie części, jedno pomieszczenie z ławami i  wyrkiem oraz miejscem na ognisko i komorę. Przeważnie nie posiada powały  ani podłogi. Zbudowany z ociosanych okrąglaków świerkowych, które  tworzą ściany węgłowe. Często w pobliżu szałasów stały strągi, czyli  drewniane zagrody, w którym dojono owce. W wyższych partiach Tatr  stawiane były szałasy niemal wyłącznie z kamienia. Obecnie jedyny taki  budynek możemy zobaczyć w Dolinie Pięciu Stawów Polskich.

Bacówkę,  czyli najważniejszy szałas na hali zajmował baca (z juhasami),  kierownik całego wypasu. Tutaj zazwyczaj znajduje się skromny sprzęt  halny i serowarski, skład serów oraz mała komora. Wewnątrz bacówki pali  się przy głazie w kącie szałasu stałe płonące ognisko (watra). Nad  ogniem wisi na łańcuszku lub drewnianej „jadwidze” miedziany kotlik. To właśnie w bacówce wyrabiane są produkty z mleka owczego na czele z oscypkami.

Szałas  pasterski jest doskonałym przykładem niezwykłego wyczulenia górali na  proporcje i kształt stawianych budynków. Stojące na halach szałasy  wyglądają, jakby były zrośnięte z otaczającym je krajobrazem.  Najbardziej malowniczo prezentują się szałasy na Hali Gąsienicowej i na Polanie Stoły.

Szałas psterski

Kolieba w Pięciu Stawach Polskich
Hala Gąsienicowa



Brak komentarzy
Wróć do spisu treści