Blog - Przewodnik Tatrzański - wycieczki w Tatry - Przewodnik Zakopane

606484914
Przejdź do treści

Styl zakopiański

Przewodnik Tatrzański - wycieczki w Tatry - Przewodnik Zakopane
Opublikowane według w Zakopane · 16 Lipiec 2015
dyrektorówkaTen kojarzący się z Podhalem i Zakopanem styl architektoniczny został  stworzony przez Stanisława Witkiewicza na początku lat 90 XIX w. Z  końcem XIX w. rozwijała się w Zakopanem drewniana architektura w  uzdrowiskowym stylu „szwajcarskim”. Styl zakopiański był jednym z  rezultatów poszukiwania stylu narodowego, którego elementy artysta  widział w kulturze i tradycji góralskiej.
Podstawą projektów Witkiewicza  — malarza, krytyka sztuki oraz pisarza w jednej osobie — było  tradycyjne lokalne budownictwo i zdobnictwo, które wzbogacił elementami  modnej wówczas secesji. Głównym założeniem stworzonego przez artystę  stylu było wykorzystanie rozwiązań konstrukcyjnych i zdobniczych chałupy  góralskiej, które rozwinięte i artystycznie przetworzone sprostać miały  rosnącym wymaganiom stawianym przed budownictwem w rozwijającym się  Zakopanem. Uważano również, że chałupa góralska, w całej swojej  prostocie zachowała się jako relikt prapolskiego budownictwa. To właśnie  na jej wzorze oparta architektura miała odegrać rolę scalającą rodaków  podzielonych pomiędzy trzy zabory. Styl zakopiański nazywany był polskim  i narodowym. Nowy styl rozwinął się przede wszystkim w architekturze  drewnianej, ale przez cały czas jego rozwoju podejmowane były próby  stworzenia domu murowanego.

Witkiewiczowskie  domy podobnie jak tradycyjna chałupy góralskie budowane były z  drewnianych płazów na zrąb, ze stromymi dachami krytymi drewnianymi  gontami. Budynki w stylu zakopiańskim w przeciwieństwie do tradycyjnych  domów góralskich były piętrowe, przy czym piętro było ustawione  poprzecznie w stosunku do parteru. Szczyty, okna i drzwi zdobiono  „słoneczkami”, czyli nabijanymi wąskimi listewkami tworzącymi wizerunek  promieni słońca a dachy zdobiono pazdurami. Charakterystyczną cechą  domów budowanych w stylu witkiewiczowskim  są wysokie podmurówki z łamanego kamienia, które często były stawiane  na skarpie. Wysokość podmurówki niejednokrotnie dochodziła do kilku  metrów, przez co nadawały budynkom charakter lokalnych twierdz. Ważnym  elementem były odkryte werandy, czyli przyłapy, budowane zwykle od południowej strony. W stylu zakopiańskim powstawały także wyposażenia domów.

StamaryW latach 1892-93 bogaty ziemianin z Ukrainy Zygmunt Gnatowski wybudował według projektu Witkiewicza „Kolibe”  pierwszy dom w stylu zakopiańskim. Budynek stoi przy ul. Kościeliskiej,  gdzie obecnie mieści się Muzeum Stylu Zakopiańskiego. Z czasem styl  stworzony przez Witkiewicza zyskiwał na popularności i zataczał coraz  szersze kręgi. Powstały w Zakopanem: „Pepita”, „Oksza”, „Zofiówka”.
W 1897 r. stanął okazały „Dom pod Jedlami”, zaprojektowany na prośbę Jana Gwalberta Pawlikowskiego z Medyki. Budynek jest uważany za szczytowe osiągnięcie stylu witkiewiczowskiego,  w willi do dzisiaj podziwiać można pierwotny wystrój wnętrz. Wśród  obiektów sakralnych wspaniale prezentuje się wybudowana 1904-1907  kaplica Uznańskich w Jaszczurówce. Powszechnie podziwiany, niewątpliwy  klejnot stylu zakopiańskiego. Stanisław Witkiewicz wraz z Franciszkiem  Mączyńskim zaprojektował budynek murowanego gmachu Muzeum Tatrzańskiego.
Z czasem w Zakopanem powstały stylowe domy projektu:
  • Zygmunta Dobrowolskiego: „Bork”, „Nieczuja”, „Dora”, „Nałęcz”,
  • Jana Obrochty: „Obrochtówka”,
  • Tadeusza Stryjeńskiego: „Schodnica”, "Kossakówka”,
  • Jana Koszczyca-Witkiewicza: „Witkiewiczówka”,
  • Eugeniusza Wesołowskiego: „Grand Hotel Stamary”, „Księżówka”,
  • Jana Ustupskiego: „Mięguszowiecka”, „Pyszna” i inne.

Domy w stylu zakopiańskim powstały również na Litwie, Lubelszczyźnie i Żmudzi. Witkiewiczowski styl zakopiański, choć krytykowany czasem za niepraktyczność rozwiązań nadał trwałe piętno budownictwu na Podhalu.

Willa "Koliba"
Pierwszy drewniany dom zaprojektowany w stylu zakopiańskim, obecnie mieści się tu oddział Muzeum Tatrzańskiego.
Koliba


Dom pod Jedlami.
Największy i najpiękniejszy dom w stylu zakopiańskim, wbudowany w latach 1896-97 dla Jana Gwalberta-Pawlikowskiego.
Dom pod Jedlami


Kaplica na Jaszczurówce.
Drewniany budynek sakralny wybudowany w latach 1904-08.
styl zakopiański


1 komentarz
Średnia ocena: 115.0/5
Agnieszka
2019-04-02 18:35:14
Drewniane domy są świetne.
Wróć do spisu treści