Orla perć – jak przejść najtrudniejszy szlak w Polskich Tatrach

Orla Perć jest pięknym, typowo wysokogórskim szlakiem turystycznym, biegnącym przeważnie samą grania bocznego łańcucha Tatr Wysokich. Ciągnie się od Zawratu, przez Mały Kozi Wierch, Zamarłą Turnię, Kozie Czuby, Kozi Wierch, Granaty, Buczynowe Turnie po przełęcz Krzyżne. Jest to jedyny w swoim najtrudniejszy szlak turystyczny, którego przebycie przynosi niezapomniane przeżycia.

Informacje o wycieczce na Orlą Perć

Przejście całej Orlej Perci ułatwiają liczne klamry, łańcuchy i drabinki. Pomimo sztucznych ułatwień wycieczka tutaj stanowi duże wyzwanie, doświadczenia i umiejętności we wspinaniu się oraz dobrej kondycji, niewrażliwości na towarzyszące podczas przejścia przepaście. Wycieczka na w to miejsce powinna być podejmowana dopiero po przejściu innych szlaków turystycznych i osoby posiadające doświadczenie górskie. W bezpiecznym pokonaniu szlaku pomocne będą uprząż oraz lonża z karabinkami.

Przy odpowiednich warunkach i dobrej pogodzie, zachowaniu ostrożności i z właściwym ekwipunkiem trasę można przejść w jeden dzień. W trakcie załamania pogody, burzy, mgły, opadów, przy oblodzeniach lub zalegającym śniegu szlak staje się niezwykle niebezpieczny.

W zimie pokonywanie szlaku w tym rejonie wymaga umiejętności taternickich i odpowiedniego sprzętu wspinaczkowego.

Orla Perć jest szlakiem, gdzie przez cały rok zdarzają się wypadki również te śmiertelne. Szlaki podejściowe dołączające do Orlej Perci pozwalają na przejście krótszych odcinków i wycofanie się podczas załamania pogody, późnej pory lub braku siły na kontynuowanie wycieczki.

Przejście całego szlaku, nie licząc podejścia na Zawrat i zejścia z Krzyżnego, zajmuje ok. 6 godzin. Pomimo wysokiego stopnia trudności, w sezonie letnim na pokonanie szlaku decyduje się wielu turystów, dlatego przejście dodatkowo opóźniają zatory i kolejki w miejscach przy ubezpieczeniach.

Oczywiście osoby sprawne i przy sprzyjających warunkach, mogą pokonać Orlą Perć w jeden dzień. Przejście całości warto jednak

Przejście całości warto podzielić na co najmniej dwa dni, można to wtedy zrobić bez pośpiechu. Wycieczkę tym podniebnym szlakiem należy podejmować tylko przy pewnej i odpowiedniej pogodzie. I pamiętajmy na całym szlaku Orlej Perci, nie ma wody.

Warto aby podczas zdobywania Olej Perci, towarzyszył nam doświadczony przewodnik tatrzański.

Przejście całego szlaku Orlej Perci najlepiej podzielić się na trzy odcinki:

Szlak od przełęczy Zawrat po Kozi Wierch

Na przełęcz Zawrat można wyjść znakowanym szlakiem najlepiej od schroniska Murowaniec na Hali Gąsienicowej lub z Doliny Pięciu Stawów Polskich. Tutaj rozpoczyna się Orla Perć, biegnie tu znakowany na czerwono jednokierunkowy szlak. Idziemy za znakami na Mały Kozi Wierch, po czym urwistą ścianą i dalej po efektownych płytach skalnych dochodzimy na Zmarzłą Przełęcz z charakterystyczną maczugą skalną.

Ciekawy widok na słynącą z wielu dróg wspinaczkowych Zamarłą Turnię, której południowa ściana przez wiele lat uchodziła za najtrudniejszą do przejścia w całych Tatrach.

Dalej szlak trawersuje od północnej strony Zamarłą Turnię. Na końcu tego odcinka szlaku 12-metrowa drabinka opadająca pionowo ku Koziej Przełęczy kończąca się nie półką skalną, lecz przepaścią.

Z Koziej Przełęczy można zejść na północ, do Zmarzłego Stawu i na Halę Gąsienicową. Z tego szlaku można skorzystać, jeżeli nie czujemy się na siłach dalej iść lub w razie załamania pogody. Z przełęczy można również zejść przez Dolinkę Pustą do Doliny Pięciu Stawów.

Z Koziej Przełęczy przez kilkadziesiąt metrów szlak czerwony biegnie w dół, by dalej zawrócić i zacząć wspinać się na grań Kozich Czub. Po wspinaczce osiągamy pierwszy wierzchołek, a potem następny, idziemy piękną widokowo granią ze sporą ilością łańcuchów. Z Kozich Czub czeka nas zejście na Kozią Przełęcz Wyżnią, z której eksponowaną wspinaczką wchodzimy na Kozi Wierch.

Droga od Zawratu na ten wierzchołek trwa ok. 3 godziny.

Kozi Wierch jest najwyższym punktem na trasie, jako wspaniały punkt widokowy można z niego zobaczyć cała Dolinę Pięciu Stawów wraz z Wielkim Stawem oraz z drugiej strony Czarny Staw Gąsienicowy i Zmarzły pod Zawratem. Z wierzchołka można zejść dość łatwym czarnym szlakiem do Doliny Pięciu Stawów Polskich.

Orla Perć prowadzi dalej po południowej stronie grani, jest stosunkowo łatwa i daje możliwość odpoczynku od przepaści. Po dojściu do ciekawej Przełączki nad Buczynową Dolinką szlak obniża się w dół Żlebem Kulczyńskiego. W połowie zejścia po piargach szlakiem w prawo wspinaczka wąskim, pionowym i długim kominem.

Uwaga — Żlebem Kulczyńskiego za znakami czarnymi można zejść do Koziej Dolinki i dalej na Halę Gąsienicową. Po pokonaniu kominka łata trasa docieramy na Zadni Granat.

Grupa Granatów - Zadni Granat, Pośredni i Skrajny Granat

Granaty wznoszą się na południowy wschód od Hali Gąsienicowej, między Wierchem pod Fajki i Kozim Wierchem. Przez trzy wierzchołki Granatów wiedzie część Orlej Perci, a ich przejście może być celem odrębnej wycieczki.

Z Zadniego Granatu trochę poniżej grani dochodzimy wschodnim zboczem do Pośredniej Sieczkowej Przełączki następnie na Pośredni Granat. Z niego w dół stromymi trawiastymi stopniami, dalej czeka efektowne przejście nad szczeliną dochodzącą do Skrajnej Sieczkowej Przełączki i dalej po rumowiskach na wierzchołek Skrajnego Granatu. Stąd można zejść żółto znakowanym szlakiem nad Czarny Staw Gąsienicowy.

Przejście Granatów nie jest trudne, na tym odcinku Orlej Perci jest stosunkowo niewiele łańcuchów. Natomiast staje się niebezpieczne przy ograniczonej widoczności, ponieważ ścieżka często się rozwidla i skręca, a na północną stronę opada śmiertelnie groźny Żleb Drege'a.

Od Granatów po Krzyżne

To najdłuższy odcinek Orlej Perci, bez możliwości wcześniejszego zejścia. Ze Skrajnego Granatu szlak obniża się do uskoku grani, następnie stromym zboczem po stronie Buczynowej Dolinki sprowadza do Przełęczy Granackiej.

Z przełęczy w dół żlebem w stronę Doliny Pańszczycy, tutaj dużo łańcuchów często zasypanych śniegiem. Dalej pokonujemy urwiska Orlich Turniczek i trawersem na przełączkę pod szczytem Olej Baszty. Z przełączki przewijamy się na południową stronę. Tu ścieżka obniża się i bardzo stromym 12-metrowym kominkiem do małej przełączki zwanej Pościelą Jasińskiego.

Stąd na północną stronę grani idziemy dalej ekspozycją, obchodzimy Buczynowe Czyby. Najpierw od strony Doliny Pańszczycy, następnie od Buczynowej Dolinki dochodzimy na Przełęcz Nowickiego. Stąd na północną stronę do kruchej rynny i w górę na wcięcie przed Budzową Igłą. Z niej znacznie poniżej grani, stokami w poprzek Wielkiej Buczynowej Turni od południowej strony.

Szlak prowadzi dość mocno w dół do piarżystego żlebu opadającego ku południu z Buczynowej Przełęczy. Dalej stromym zboczem Małej Buczynowej Turni, poniżej jej wierzchołka, a następnie wchodzimy na jej grzbiet, ale cały czas poniżej grani. Trawersem w poprzek trawiastych zboczy Ptaka i Kopy nad Krzyżnem dochodzimy do Krzyżnego. To rozległa siodłowa przełęcz słynąca z rozległej panoramy, można z niej zejść na południe do Doliny Pięciu Stawów lub na północ przez Dolinę Pańszczycy na Halę Gąsienicową.

  

Dojścia do szlaku Orlej Perci

1. Z Murowańca (Hala Gąsienicowa) przez Przełęcz Świnicką na Świnicę

– szlak czarny, od Przełęczy Świnickiej szlak czerwony
Czas: 2 h 25 min ↑ / 1 h 55 min ↓

2. Z Murowańca na Zawrat (wariant krótszy – bez wejścia na Świnicę)

– szlak niebieski
Czas: 2 h ↑ / 1 h 55 min ↓

3. Z Murowańca obok Czarnego Stawu Gąsienicowego do Zmarzłego Stawu

– szlak niebieski, dalej na Kozią Przełęcz szlak żółty
Czas: 2 h ↑ / 2 h ↓

4. Z Murowańca na Przełęcz nad Doliną Buczynową przez Żleb Kulczyńskiego

– od Murowańca do Zmarzłego Stawu: szlak niebieski
– do Koziej Dolinki: żółty szlak
– dalej do Żlebu Kulczyńskiego: zielony
– w Żlebie Kulczyńskiego aż na przełęcz: szlak czarny
Czas: 2 h ↑ / 2 h ↓

5. Z Murowańca do Zadniej Sieczkowej Przełęczy

– do Zmarzłego Stawu: szlak niebieski
– do Koziej Dolinki: żółty
– dalej aż na grań: szlak zielony
Czas: 2 h ↑ / 2 h ↓

6. Z Murowańca do Skrajnego Granatu

– najpierw szlak niebieski
– od Czarnego Stawu Gąsienicowego szlak żółty
Czas: 2 h 10 min ↑ / 1 h 45 min ↓

7. Z Murowańca na Krzyżne

– szlak żółty
Czas: 2 h 30 min ↑ / 2 h ↓

8. Ze Schroniska w Dolinie Pięciu Stawów Polskich na Zawrat

– szlak niebieski
Czas: 1 h 25 min ↑ / ok. 1 h 20 min ↓

9. Ze Schroniska w Dolinie Pięciu Stawów Polskich na Kozią Przełęcz

– najpierw szlak niebieski, następnie żółty
Czas: 1 h 40 min ↑ / 1 h 20 min ↓

10. Ze Schroniska w Dolinie Pięciu Stawów Polskich na Kozi Wierch

– szlak niebieski, od Wielkiego Stawu Polskiego szlak czarny
Czas: 1 h 50 min ↑ / 1 h 30 min ↓

11. Ze Schroniska w Dolinie Pięciu Stawów Polskich na Krzyżne

– krótko szlak niebieski, następnie żółty
Czas: 2 h ↑ / 1 h 30 min ↓

Szczyty i przełęcze na szlaku (od Zawratu do Przełęczy Krzyżne)

ZAWRAT (2159 m)

Wąska, wysoko położona przełęcz, którą od zachodu ogranicza Zawratowa Turnia, a od wschodu Mały Kozi Wierch. Od północy opada z niej szeroki i stromy Zawratowy Żleb.

Widok z przełęczy jest bardziej ograniczony niż ze szczytów położonych w jej sąsiedztwie, jednak nadal rozległy i imponujący.

Przejście przez Zawrat od strony północnej – właśnie Zawratowym Żlebem – było znane góralom od dawna. Pierwszego udokumentowanego przejścia turystycznego dokonali Jakub Krauthofer i przewodnik Jan Para na początku sierpnia 1842 roku.

MAŁY KOZI WIERCH (2226 m)

Rozłożysty szczyt wznoszący się nad Zawratem i Zmarzłą Przełęczą. Dwie szerokie turnie w jego wschodniej grani noszą nazwę Zmarzłych Czub. Od głównego wierzchołka Małego Koziego Wierchu oddziela je głęboko wcięta Zmarzła Przełączka Wyżnia.

Ku południu odchodzi od Małego Koziego Wierchu boczna grań, obniżająca się do Przełęczy Schodki, a następnie kończąca się Kołową Czubą. Grań ta oddziela Dolinkę pod Kołem od Pustej Dolinki.

Szczyt jest często odwiedzany przez turystów, ponieważ przebiega przez niego Orla Perć. Panorama z Małego Koziego Wierchu jest piękna i znacznie bardziej rozległa niż widok z Zawratu. Pierwszego znanego wejścia dokonali Janusz Chmielowski i przewodnik J. Gąsienica Szustek – 10 lipca 1892 roku.

ZMARZŁA PRZEŁĘCZ (2126 m)

Szeroka przełęcz położona między Małym Kozim Wierchem (a dokładniej Zmarzłymi Czubami w jego wschodniej grani) od zachodu, a Zamarłą Turnią od wschodu. Przełęcz posiada dwa siodła – wschodnie i zachodnie – rozdzielone niewybitną turniczką. Wschodnie, główne siodło wyróżnia oryginalny, z daleka widoczny głaz skalny w kształcie olbrzymiej maczugi (chłopek skalny).

Zmarzła Przełęcz stanowi najniższe obniżenie grzbietu między Świnicą a Granatami, ale nie pełni funkcji przejścia z Doliny Gąsienicowej do Doliny Pięciu Stawów Polskich, ponieważ ku południu opada stromym urwiskiem do Pustej Dolinki. Od strony północnej jednak jest ważnym dostępem do sąsiadujących szczytów i do Orlej Perci.

Widok ze Zmarzłej Przełęczy jest ograniczony, ale ciekawy – widać między innymi Mięguszowieckie Szczyty i grupę Krywania. Szczególnie efektownie prezentują się stąd południowe krzesanice Zamarłej Turni.

Nazwa przełęczy wywodzi się od pobliskiego Zmarzłego Stawu Gąsienicowego. Pierwszego znane wejście turystyczne należy do Jakuba Krauthofera i przewodnika Jana Pary na początku sierpnia 1842 roku.

ZAMARŁA TURNIA (2179 m)

Zamarła Turnia to niewielki, ale charakterystyczny szczyt, położony między Małym Kozim Wierchem a Zmarzłą Przełęczą od strony zachodniej i Kozimi Czubami z Kozia Przełęczą od strony wschodniej. Wierzchołek dzieli się na dwa punkty o zbliżonej wysokości – wschodni (wyższy) i zachodni.

Szczyt zyskał sławę dzięki swojej południowej ścianie, której strome urwiska tworzą drogę wspinaczkową uznawaną przez wiele lat za najtrudniejszą w Tatrach. Odegrała ona istotną rolę w historii taternictwa.

Wejście na Zamarłą Turnię od północnej strony nie jest technicznie trudniejsze od przejścia Orlej Perci, choć sam szlak omija wierzchołek, prowadząc stokiem północnym. Pierwszego  wejścia dokonali Józef Bajer, Ignacy Król i Ludwik Pręgowski 9 sierpnia 1904 roku.

KOZIA PRZEŁĘCZ (2137 m)

Kozia Przełęcz to wąska, głęboko wcięta przełęcz oddzielająca Zamarłą Turnię od Kozich Czub w masywie Koziego Wierchu. Stanowi jeden z kluczowych punktów dostępowych na Kozi Wierch oraz do Orlej Perci. Jest również drugim, po Zawracie, najważniejszym przejściem z Zmarzłego Stawu Gąsienicowego do Dolinę Pięciu Stawów Polskich, choć nieco mniej dogodnym niż ścieżka przez Zawrat.

Dla taterników Kozia Przełęcz od północy zapewnia dostęp do Pustej Dolinki i wspinaczek na okoliczne szczyty oraz przełęcze. Widok z przełęczy, ograniczony wysokimi, otaczającymi ścianami, jest oryginalny, choć dość wąski. Pierwsze wejście i przejście przez Kozia Przełęcz przypisuje się Szymonowi Tatarowi starszemu, które miało miejsce około 1860 roku.

KOZIE CZUBY (2266 m)

Kozie Czuby to składająca się z trzech wierzchołków, efektowna baszta w masywie Koziego Wierchu. Od Zamarłej Turni oddziela je Kozia Przełęcz, natomiast od Koziego Wierchu – Kozia Przełęcz Wyżnia. W grani szczytowej znajdują się trzy wyraźne turnie, z których najwyższa jest turnia wschodnia.

Ze względu na przebiegającą przez wierzchołek Orlą Perć, Kozie Czuby są jednym z częściej odwiedzanych punktów na trasie. Panorama z tego miejsca jest bardzo zbliżona do widoku z Koziego Wierchu, choć częściowo przysłania ją jego masyw.

Pierwsze wejście na Kozie Czuby miało miejsce 18 czerwca 1904 roku, a dokonali go Walenty Gadowski oraz przewodnicy Klemens Bachleda i Jakub Wawrytko Starszy.

KOZIA PRZEŁĘCZ WYŻNIA (2240 m)

Kozia Przełęcz Wyżnia to wąska, głęboko wcięta szczerbina w masywie Koziego Wierchu. Leży pomiędzy głównym wierzchołkiem a Kozimi Czubami. Odwiedzana jest głównie przez turystów pokonujących Orlą Perć , ponieważ szlak naturalnie prowadzi przez to przejście.

Pierwsze przejście granią z Kozich Czub na Kozi Wierch, a tym samym pierwsze wejście na przełęcz, dokonali Walenty Gadowski oraz przewodnicy Klemens Bachleda i Jakub Wawrytko starszy.

KOZI WIERCH (2291 m)

Kozi Wierch to charakterystyczny, wyróżniający się kształtem szczyt – drugi pod względem wysokości w otoczeniu Doliny Gąsienicowej. Wznosi się w bocznej grani Tatr odchodzącej od Świnicy, dokładnie w miejscu, w którym grań biegnąca początkowo na wschód załamuje się i kieruje ku północy.

Wschodnia, nieco niższa część masywu nosi nazwę Kozich Czub. Oddziela je od właściwego wierzchołka wąskie wcięcie Koziej Przełęczy Wyżniej. Cały masyw Koziego Wierchu od strony Zamarłej Turni odcina Kozia Przełęcz, natomiast z Granatami łączy go długa grań, biegnąca najpierw na północny wschód, a następnie na północ. W tej grani znajduje się również Przełączka nad Dolinką Buczynową.

Z samego wierzchołka ku południu odchodzi wyraźna grzęda, która rozdziela łagodniejsze południowo-wschodnie zbocze od stromej ściany południowo-zachodniej. Kozi Wierch uchodzi za jeden z łatwiej dostępnych wysokich szczytów widokowych – przede wszystkim dlatego, że prowadzi przez niego Orla Perć i wielu turystów zdobywa go właśnie przy okazji przejścia tej grani. Dla taterników masyw oferuje kilka interesujących dróg wspinaczkowych.

Panorama z Koziego Wierchu jest bardzo rozległa. W dużej mierze przypomina widok ze Świnicy, ale z tego miejsca znacznie lepiej prezentuje się cała Dolina Pięciu Stawów Polskich z otoczeniem, a także szczyty wokół Dolinki Buczynowej. Natomiast Tatry Zachodnie pozostają częściowo przysłonięte.

Nazwa szczytu ma rodowód góralski i nawiązuje do dawnych stad kozic licznie spotykanych na tych zboczach. Pierwszego znanego wejścia dokonali Eugeniusz Janota oraz przewodnik Maciej Sieczka 17 sierpnia 1867 roku.

PRZEŁĄCZKA NAD DOLINKĄ BUCZYNOWĄ (2225 m)

Przełączka nad Dolinką Buczynową to niewielkie, wyraźnie wcięte siodło w długiej grani łączącej Kozi Wierch z Granatami. Leży mniej więcej w miejscu, gdzie grań załamuje się: jedna jej część biegnie stąd na południowy zachód w stronę Koziego Wierchu, a druga kieruje się na północ ku Granatom.

Od przełączki w stronę północno-zachodnią, czyli ku Koziej Dolince, opada duży żleb znany jako Żleb Kulczyńskiego. Sama Przełączka nad Dolinką Buczynową znajduje się między Czarnymi Ścianami (ok. 2245 m) a Buczynową Strażnicą (2242 m), która jest pierwszą niewielką turniczką w grani prowadzącej w kierunku Koziego Wierchu.

Miejsce to jest często odwiedzane przez turystów, ponieważ przebiega tędy Orla Perć oraz droga na Kozi Wierch prowadząca właśnie Żlebem Kulczyńskiego. Z kolei taternicy bywają na przełączce przy okazji przejść przez Czarne Ściany.

Jako przejście między Doliną Gąsienicową a Dolinką Buczynową prawie nie jest używana –  z powodu stromych urwisk opadających ku Dolince Buczynowej. Pierwszego znanego wejścia dokonali Władysław Kulczyński senior oraz przewodnik Szymon Tatar młodszy w 1893 roku.

GRANATY (2239 m)

Granaty to rozłożysty, trójwierzchołkowy szczyt położony na północny wschód od Koziego Wierchu, od którego oddziela go Przełączka nad Dolinką Buczynową. Od Wierchu pod Fajki Granaty dzieli Pańczycka Przełęcz, a od Orlej Baszty – Granacka Przełęcz.

Szczyt posiada trzy wierzchołki: południowy, najwyższy (2239 m), zwany Zadnim Granatem; środkowy (ok. 2235 m), zwany Pośrednim Granatem; oraz północny (2226 m), zwany Skrajnym Granatem. Spośród nich najbardziej wyróżnia się kopulasty Skrajny Granat. Choć najniższy, uchodzi za główny ze względu na swoje zwornikowe położenie.

Granaty wznoszą się nad Doliną Gąsienicową i Dolinką Buczynową, a Skrajny Granat również nad Doliną Pańczycą. Skalista południowa grań, ciągnąca się od Zadniego Granatu do Przełączki nad Dolinką Buczynową, nosi nazwę Czarnych Ścian. Wysokość ich najwyższej turni wynosi około 2245 m, czyli nieco wyżej niż same Granaty.

Od Skrajnego Granata odchodzi boczna grań ku północy, prowadząca przez Wierch pod Fajki aż do Żółtej Turni. W bocznej grani Skrajnego Granata grzbiet Tatr zmienia kierunek z pierwotnie wschodniego i północnego z powrotem na wschodni.

Granaty są miejscem często odwiedzanym przez turystów, ponieważ przez wszystkie trzy wierzchołki przebiega Orla Perć. Najpiękniejszą i najrozleglejszą panoramę oferuje Skrajny Granat. Widok ten, choć częściowo ograniczony, jest ciekawy.

Nazwa Granaty spotykana jest w innych częściach Tatr (np. Siedem Granatów, Granaty Wielickie), a jej pochodzenie nie jest jednoznaczne i mogło różnić się w poszczególnych przypadkach. Dawniej nazwa Czarne Ściany dotyczyła Koziego Wierchu, z powodu ciemnych urwisk widocznych od strony Hali Gąsienicowej.

Pierwsze znane wejście na wszystkie trzy wierzchołki Granatów odbyli Bronisław Gustawicz, Eugeniusz Janota i przewodnik Maciej Sieczka 19 września 1867 roku, choć na Skrajnym Granacie znaleziono ślady wcześniejszego pobytu.

GRANACKA PRZEŁĘCZ (2145 m)

Granacka Przełęcz to wąskie, głęboko wcięte siodło położone między Skrajnym Granatem a Orlą Basztą (ściślej Wielką Orlą Turniczką). Przełęcz jest często odwiedzana przez turystów, ponieważ prowadzi tędy Orla Perć.

W połączeniu z Pańczycką Przełączką Wyżnią służy taternikom jako dogodny dostęp z Doliny Gąsienicowej do Dolinki Buczynowej. Pierwszego znanego wejścia dokonał Janusz Chmielowski 6 września 1899 roku.

ORLA BASZTA (2175 m)

Orla Baszta to pierwszy od zachodu szczyt w grupie Buczynowych Turni, kształtem przypominający zrujnowaną basztę. Wznosi się między Granatami a Wielką Buczynową Turnią. Od Skrajnego Granata oddziela ją Granacka Przełęcz, a od Wielkiej Buczynowej Turni ciągnie się długa, ząbkowana grań Buczynowych Czub. Pomiędzy Orlą Basztą a tą granią znajduje się przełęcz zwana Pościelą Jasińskiego.

W zachodniej grani Orlej Baszty, między jej wierzchołkiem a Granacką Przełęczą, sterczą dwie turnie, zwane Orlimi Turniczkami, z których wyższa i masywniejsza jest zachodnia. Od Granackiej Przełęczy ku wschodowi napotykamy kolejno: Wielką Orlą Turniczkę (ok. 2160 m), Orlą Przełączkę Wyżnią, Małą Orlą Turniczkę, Orlą Przełączkę Niżnią oraz wierzchołek Orlej Baszty.  

Orla Baszta jest szczytem często odwiedzanym, ponieważ tuż pod jej wierzchołkiem prowadzi Orla Perć. Panorama z Orlej Baszty obejmuje Tatry Wysokie, widok jest piękny i ciekawy, choć nieco ograniczony. Nazwę szczytu nadali taternicy. Pierwsze wejście na Orlą Basztę wykonał Janusz Chmielowski 26 sierpnia 1902 roku.

POŚCIEL JASIŃSKIEGO (ok. 2125 m)

Pościel Jasińskiego to niewybitna przełęcz położona bezpośrednio na wschód od Orlej Baszty, u stóp dużego uskoku jej wschodniej grani. Pod przełęczą rozciąga się obszerny, pochyły trawnik, który od południa jest podcięty ku Dolince Buczynowej.

Na wschód od Pościeli Jasińskiego biegną  Buczynowe Czuby, prowadzące do Przełęczy Nowickiego. Przełęcz jest dość często odwiedzana, ponieważ przebiega przez nią Orla Perć. Widok z Pościeli Jasińskiego jest podobny do panoramy z Orlej Baszty.

Co do nazwy przełęczy istnieją dwie wersje. Według pierwszej, kapitan Jasiński został zaskoczony nocą na przełęczy i musiał tu zanocować. Druga mówi, że kłusownik Jasiński z Poronina podczas polowania na kozice dostał się na przełęcz, spędził na niej kilka nocy szukając zejścia, a w końcu spadł w przepaść od strony Dolinki Buczynowej i zginął. Pierwszego znanego wejścia dokonali Janusz Chmielowski i przewodnik Jędrzej Wala Młodszy 7 sierpnia 1895 roku.

BUCZYNOWE CZUBY

Buczynowe Czuby to odcinek grani biegnący od Pościeli Jasińskiego ku wschodowi w stronę Przełęczy Nowickiego. W środkowej części tego grzebienia wyróżnia się jedna wybitna turniczka, , która stanowi charakterystyczny punkt tej części szlaku.

PRZEŁĘCZ NOWICKIEGO (ok. 2105 m)

Przełęcz Nowickiego to najniższe siodełko w grzbiecie łączącym Orlą Basztę z Wielką Buczynową Turnią, położone między tą ostatnią a Buczynowymi Czubami. Jest także najniższym punktem między Granatami a Ptakiem.

Przełęcz jest często odwiedzana, ponieważ przez nią poprowadzona jest Orla Perć. Dawniej jedna z dróg prowadzących na nią była nawet oznakowana jako dostęp do tego szlaku, jednak ze względu na urwisty teren i kruche skały nie nadaje się ona dla większości turystów odwiedzających Orlą Perć.  

Dla taterników Przełęcz Nowickiego stanowi bezpośrednie połączenie Doliny Pańczycy z Dolinką Buczynową. Widok z przełęczy jest ograniczony, ale ciekawy, obejmuje znaczną część Tatr Wysokich.

Nazwa przełęczy pochodzi od nazwiska taternika Franciszka H. Nowickiego, autora „Sonetów tatrzańskich”. Pierwszego wejścia dokonali Walenty Gadowski, Franciszek H. Nowicki, Antoni Panek i tragarz Józef Budz 19 sierpnia 1902 roku.

WIELKA BUCZYNOWA TURNIA (2182 m)

Wielka Buczynowa Turnia to najwyższy szczyt w grupie Buczynowych Turni, położony między Granacką Przełęczą a Krzyżnem. Wznosi się między Przełęczą Nowickiego a Buczynową Przełęczą, która oddziela ją od Małej Buczynowej Turni.

W zachodniej grani, nad Przełęczą Nowickiego, wznosi się niewielka, ale efektowna turniczka, zwana Budzową Igłą, oddzielona od głównego masywu Budzową Przełączką. Znajduje się tu kilka mniejszych turniczek, z których najwybitniejsza to Buczynowa Turniczka.

Wielka Buczynowa Turnia jest odwiedzana przez turystów, ponieważ przez jej wierzchołek prowadzi niegdyś znakowany „trudniejszy szlak” Orlej Perci, który od lat sześćdziesiątych nie jest oznakowany. Południowymi stokami, omijając wierzchołek, przebiega „łatwiejszy szlak” Orlej Perci, również nieznakowany.

Dla taterników szczyt oferuje wiele interesujących dróg, zarówno latem, jak i zimą. Nazwa szczytu pochodzi od Buczynowej Dolinki. Pierwszego wejścia dokonali Walenty Gadowski i Antoni Panek 19 sierpnia 1902 roku.

BUCZYNOWA PRZEŁĘCZ (2127 m)

Buczynowa Przełęcz to wąska, głęboko wcięta przełęcz w grani, położona między Wielką Buczynową Turnią a Małą Buczynową Turnią. Przez nią prowadził niegdyś znakowany „trudniejszy szlak” Orlej Perci, łączący oba szczyty, który obecnie jest rzadko uczęszczany.

Pierwszego wejścia dokonali Walenty Gadowski, trzej towarzysze i tragarz Jędrzej Para w 1900 roku.

MAŁA BUCZYNOWA TURNIA (2171 m)

Mała Buczynowa Turnia to szczyt położony między Wielką Buczynową Turnią a Krzyżnem. Oddziela ją od Wielkiej Buczynowej Turni głęboko wcięta Buczynowa Przełęcz. W grani biegnącej od Małej Buczynowej Turni ku Krzyżnemu znajdują się jeszcze dwie podrzędne turnie oraz dwie przełączki: od zachodu ku wschodowi są to Mała Buczynowa Przełączka, Ptak, Przełączka pod Ptakiem i Kopa nad Krzyżnem.

Szczyt posiada dwa wierzchołki, położone blisko siebie i niemal tej samej wysokości: północno-wschodni (główny, 2171 m) i południowo-zachodni. Przez Małą Buczynową Turnię prowadzą oba warianty Orlej Perci.

Z wierzchołka rozciąga się wspaniały widok, bardzo zbliżony do panoramy ze Krzyżnego. Pierwszego wejścia dokonali Walenty Gadowski, trzej towarzysze i tragarz Jędrzej Para w 1900 roku.

MAŁA BUCZYNOWA PRZEŁĄCZKA (ok. 2125 m)

Mała Buczynowa Przełączka to niewielkie wcięcie w grani między Małą Buczynową Turnią a Ptakiem. Od strony południowej stanowi najłatwiejszy dostęp na szczyt Ptaka.

PTAK (2135 m)

Ptak to oryginalnej formy turniczka należąca do grupy Buczynowych Turni, położona między Małą Buczynową Przełączką a Przełączką pod Ptakiem. Nazwa szczytu pochodzi od jego charakterystycznego kształtu; dawniej był też nazywany Piórem.

Pierwszego wejścia dokonał Roman Kordys 5 lipca 1908 roku.

PRZEŁĄCZKA POD PTAKIEM (ok. 2105 m)

Przełączka pod Ptakiem to wcięcie grani między Ptakiem a Kopą nad Krzyżnem. Podobnie jak Przełęcz Nowickiego, należy do najgłębszych obniżeń grzbietu Buczynowych Turni i znajduje się nawet nieco niżej niż Krzyżne. Tuż pod przełączką od południa prowadzi Orla Perć.

KOPA NAD KRZYŻNEM (ok. 2135 m)

Kopa nad Krzyżnem to ostatni wschodni wyskok grzbietowy w grupie Buczynowych Turni, położony między Przełączką pod Ptakiem a Krzyżnem. Wraz z Krzyżnem obszar ten od dawna był wykorzystywany jako teren pasterski.

KRZYŻNE (2113 m)

Krzyżne to przełęcz leżąca w miejscu zetknięcia trzech grzbietów: Buczynowych Turni, Wołoszyna i Koszystej. Dokładnie znajduje się między Kopą nad Krzyżnem a końcem północno-zachodniego grzbietu Wołoszyna, na szlaku z Dolina Pańczycy do Dolina Roztoki.

Nazwa Krzyżnego odnosi się także do rozległej, trawiasto-piarżystej równinki na tej samej wysokości, nieco na północny-wschód od przełęczy. Znajduje się między końcem północno-zachodniego grzbietu Małego Wołoszyna a południowym stokiem grani Koszystej. Równinka opada ku Dolinie Waksmudzkiej na północnym wschodzie i ku Dolinie Pańczycy na zachodzie.

Przejście przez Krzyżne stanowi najdogodniejsze połączenie Doliny Pańczycy z Dolinką Buczynową i Doliną Pięciu Stawów Polskich, a zarazem jedno z łatwiejszych połączeń Doliny Gąsienicowej z Doliną Pięciu Stawów Polskich. Krzyżne jest też ważnym dostępem do Buczynowych Turni, Wołoszyna i Koszystej.

Widok z przełęczy zaliczany jest do najrozleglejszych i najpiękniejszych w Tatrach. Aby zobaczyć jeszcze szerszą panoramę, warto wejść na pobliski wierzchołek Wielkiego Wołoszyna, a z grani Koszystej rozpościera się szersza perspektywa ku północy.

Nazwa Krzyżnego pochodzi od położenia na skrzyżowaniu trzech grzbietów. Dla odróżnienia od Krzyżnego Liptowskiego bywa też nazywane Krzyżnem Polskich lub Krzyżnem Wołoszyńskim. Przejście przez Krzyżne było znane góralom od dawna, a pierwsze znane wejście turystów odbyło się 3 sierpnia 1836 roku przez Ludwika Zejsznera i towarzyszy.

Tuż nad równinką, na wysokości ok. 2130 m, znajdują się ruiny małego kamiennego schroniska im. Maksymiliana Nowickiego, zbudowanego przez Towarzystwo Tatrzańskie w 1880 roku.

Historia powstania Orlej Perci

Najtrudniejszy technicznie szlak udostępniony turystom w Polsce początkowo ciągnął się znacznie dalej – od Polany pod Wołoszynem, przez grań całego Wołoszyna.

Dyskusje nad projektem rozpoczęto w lutym 1901 r., z inicjatywy ks. Walentego Gadowskiego i Franciszka H. Nowickiego – profesora krakowskiego gimnazjum, który już wtedy planował trasę od Wodogrzmotów Mickiewicza przez Wołoszyn, Krzyżne, Buczynowe Turnie, Granaty, Kozi Wierch, Zawrat, Świnicę, Kasprowy Wierch i Czerwone Wierchy aż do Doliny Kościeliskiej. Projektu nie przyjął wówczas zarząd Towarzystwa Tatrzańskiego.

Pomysłodawcy nie zrezygnowali. 16 lipca 1903 r. rozpoczęto budowę tuż nad Wodogrzmotami Mickiewicza. Nadzór nad pracami przejął ks. Gadowski, znany taternik z seminarium w Tarnowie, który nie czekał nawet na oficjalną uchwałę TT. W kronikach zapisano, że przy rozpoczęciu robót obecny był Franciszek H. Nowicki – jego wkład ograniczył się do wzniesienia toastu czterdziestoletnim tokajem „za pomyślność przedsięwzięcia”.

Dwa tygodnie później Towarzystwo Tatrzańskie oficjalnie zatwierdziło budowę Orlej Perci. Prace trwały trzy lata i finansowane były zarówno przez TT, jak i samego ks. Gadowskiego. Miał on trudności z uzyskiwaniem funduszy, a także z wymagającymi góralami – budowniczymi szlaku. W trakcie prac ks. Gadowski dokonał pierwszego przejścia z Małej Buczynowej Turni do Pościeli Jasińskiego oraz pokonał większość najtrudniejszego odcinka z Koziego Wierchu po Zawrat.

W 1906 r. wytyczono ostatni fragment – do Zawratu. (Szlak Zawrat–Świnica–Przełęcz Świnicka istniał już od 1890 r.) W latach 1904–1911 powstały szlaki łącznikowe, umożliwiające przechodzenie krótszych części Orlej Perci. Już podczas budowy Orla Perć wzbudzała emocje – obawiano się tłoku, hałasu i zrzucanych kamieni. W 1932 r. zamknięto na stałe odcinek od Polany pod Wołoszynem do Krzyżnego.

Źródła:

Wielka Encyklopedia Tatrzańska - Witold i Zofia H. Paryscy

Tatry Polskie - Józef Nyka

---

AUTOR