Blog - Przewodnik Tatrzański - wycieczki w Tatry - Przewodnik Zakopane

Przejdź do treści

Piętra roślinności w Tatrach

Przewodnik Tatrzański - wycieczki w Tatry - Przewodnik Zakopane
Opublikowane według w Tatry · 24 Grudzień 2015
Charakterystyczną cechą roślinnego krajobrazu Tatr jest jego piętrowy układ. Tatry charakteryzują się podobnym układem pięter roślinnych jak w pozostałych grupach górskich Karpat Zachodnich, ale granice pięter biegną w Tatrach przeważnie 50 do 100 metrów wyżej. Poszczególne piętra zmieniają się wraz z równoczesną zmianą klimatu. Najbardziej wyróżniają się w krajobrazie Tatr dwie strefy: obszar porośnięty lasami i kosodrzewina oraz bezleśna przestrzeń hal i turni. Wyraźnie można zobaczyć granice pomiędzy poszczególnymi piętrami. Tatry są jedynym rejonem w Polsce, gdzie w pełni zaobserwować można, w zależności od strefy wysokościowej, przemiany w wyglądzie i gatunku roślin.
Po północnej stronie Tatr wyróżnia się piętro regla dolnego sięgające od  podnóża Tatr do wysokości 1250 m n.p.m. Powyżej regla dolnego mieści się regiel górny, którego zasięg ustanawia górna granica lasu biegnąca na wysokości 1500-1550 m n.p.m. Powyżej górnej granicy lasów, do wysokości 1800 m n.p.m. rozciąga się piętro kosodrzewiny. Wyżej wykształciło się piętro halne, występujące do wysokości 2250 m n.p.m. Piętro turniowe rozciąga się od 2250 m n.p.m. po najwyższe szczyty w Tatrach. Bardzo dobrze poszczególne piętra roślinności widać z Gubałówki, skąd roztacza się piękna panorama Tatr.


Piętro regla dolnego
(piętro porośnięte lasem)
Lasy bukoweWznosi się od ok.700 do 1250 m n.p.m.
Słowo „regiel” oznacza, dużą porośniętą lasem górę. Aktualnie określa  strefę lasów górskich, które ze względu na charakter dzielone są na lasy  regla dolnego oraz regla górnego.
W miejscach nieprzekształconych  przez działalność człowieka rosną na tym poziomie lasy mieszane z  przewagą jodły i buka oraz mniejszą ilością jaworu, jesionu, cisa i  modrzewia. Ten drzewostan mieszany bukowo — jodłowy, rośnie na podłożu węglanowym (wapień, dolomit), natomiast na podłożu krystalicznym (granit) rozwija się bór świerkowy z domieszką jodły. Na łąkach i polanach regla dolnego rosną różne trawy, kaczeńce,  jaskry, krokusy itp.
Dzisiaj ok. 80% powierzchni siedlisk lasów mieszanych rozciągających się w Tatrach Polskich od Siwiańskich  Turni na zachodzie (Dolina Chochołowska) po Dolinę Filipki na wschodzie porastają monokultury świerkowe. W reglu dolnym dominuje świerk, który  został zbyt pochopnie posadzony na miejsca wylesione przez działalność  rabunkową lasów w reglowych w XIX wieku. Poza świerkiem występuje  obecnie w zespole dolnoreglowym coraz liczniej jodła, jawor i buk.  Spotkamy tu także olsze szare, wierzby i bardzo rzadko na śródleśnych  skałkach sosnę zwyczajną.

W przeszłości to różnorodne środowisko tatrzańskie zostało w znacznym stopniu zniszczone przez rabunkową eksploatację lasów na potrzeby górnictwa, hutnictwa, pasterstwa, budownictwa itp. Buki wycinano w celu uzyskania węgla drzewnego, wykorzystywanego w zakopiańskich hutach do wytopu żelaza. Naturalny drzewostan tego regla zachował się w tak zwanych dolinkach zakopiański, piękny las bukowy podziwiać możemy w Dolinie Strążyskiej i Białego oraz częściowo Bystrej. Najlepiej zachowane buczyny rosną obecnie w masywie Sarniej Skały, na Grześkówkach oraz Samkowiej Czubie. Aktualnie Tatrzański Park Narodowy prowadzi przebudowę drzewostanu i stara się, by lasy regla dolnego doprowadzić do jego pierwotnego stanu.

Piętro regla górnego
regiel górnyJego zasięg to ok. 1250-1550 m n.p.m. Piętro jest porośnięte niemal  wyłącznie przez lasy świerkowe i często nazywane jest krainą świerka. Górno reglowe drzewostany świerkowe, dzięki oddaleniu od siedzib ludzkich, zachowały się w najbardziej naturalnym stanie niż dolnoreglowe buczyny. Świerki w tym pietrze dożywają wielu lat, najstarszy stwierdzony na terenie TPN okaz ma ich aż 500. Lasy świerkowe o charakterze pierwotnym rosną w  trudno dostępnych miejscach np. na zboczach w Dolinie Kościeliskiej w  Bramie Kraszewskiego, w Wąwozie Kraków, na urwiskach Wołoszyna, Roztockiej Czuby i Opalonego. Starodrzew świerkowy przekraczający 200-250 lat wchodzi w fazie rozpadu, a następnie zaczyna zamierać. W jego miejscu wyrasta rozsiewana przez ptaki jarzębina.
W związku z coraz bardziej surowymi warunkami środowiska oraz mniej żyzną glebą w miarę wznoszenia się nad poziom morza zmienia się skład gatunkowy lasu. Znikają gatunki liściaste charakterystyczne dla regla dolne jak buki i jawory, coraz rzadziej rosną również jodły, zwiększa się natomiast liczebność świerka, które są lepiej przystosowane do panujących na tej wysokości warunków klimatycznych. Pojawia się tu także jarzębina, brzoza oraz wspaniałe górskie drzewo, jeden z symboli Tatr — limba.
Największe skupiska limby możemy obserwować na Żabiem nad Doliną Rybiego Potoku gdzie wspaniały zwarty pas limbowego lasu wyraźnie dominuje ponad górną granicą świerkowego regla.

W reglu górnym rośnie znacznie mniej gatunków krzewinek i roślin zielnych. W warstwie runa najczęściej występują: paprocie, szczawik zajęczy, podbiałek alpejski, kosmatka olbrzymia oraz borówka czarna. W górnoreglowych drzewostanach świerkowych występują licznie porosty, z których najczęstsza jest brodaczka. Zwisa ona z gałęzi i nadaje charakterystyczny wgląd lasa górnoreglowym.
Świerkowy las górnoreglowy nie jest jednolity. W dolnych partiach jest on zwarty i mroczny, korony drzew są tu osadzone dość wysoko. W miarę posuwania się ku górze las staje się coraz rzadszy i widniejszy. Wysokość drzewa maleje, korony schodzą coraz niżej i u świerków rosnących u górnej granicy lasu sięgają samej ziemi.

Piętro kosodrzewiny
(subalpejskie)
piętro kosodrzewinyCiągnie się od górnej granicy lasu ok. 1500 m n.p.m. do wysokości ok. 1800 m n.p.m. Porastają je łany kosodrzewiny, gęstych, splatanych, często trudnych do przejścia. W niższych położeniach płaty kosodrzewiny tworzą zwarte łany, które wyżej stopniowo karłowacieją i rzedną, aż do niewielkich kępek. Kosodrzewina zwana również kosówką jest to krzewiasty, karłowaty rodzaj sosny, charakterystyczny tylko dla gór Europy Środkowej. Jest blisko spokrewniona z rosnąca również w Tatrach sosną zwyczajna, jak również z rosnąca w strefie górnej granicy lasu limbą. Dzięki bardzo elastycznym gałęzią i niewielkim wzroście kosodrzewina świetnie sobie radzi na tej wysokości. Różni się od sosny zwyczajnej kształtem gałęzi, szyszek i igieł. Na terenie Tatr kosówka osiąga wysokość od 3 m w strefie graniczącej z lasami do kilkunastu centymetrów w strefie jej górnego zasięgu.

Poza  kosodrzewiną wyróżniają się
w tym piętrze krzewy róży alpejskiej oraz porzeczki skalnej. W piętrze tym rosną wysokie ziołorośla jak: ciemiężyca zielona, tojad mocny i inne. Miejsca wolne od kosówki zajmuje  m.in. borówka brusznica. W dolnej części tego piętra natrafimy również  na jarzębinę, brzozę karpacką oraz limbę.
Kosodrzewina spełnia  istotną funkcję w ekosystemie, ponieważ jej mocne, elastyczne  przylegające do podłoża gałęzie, zatrzymują lawiny śnieżne i kamienne. Zatrzymują również wody opadowe podczas gwałtownych deszczów. Wyżej wspomniane właściwości tworzą z zespołu kosodrzewiny rodzaj naturalnego przedmurza  zabezpieczającego niżej położone hale i lasy górnoreglowe przed zniszczeniem.
Kosówka jest pionierem, która głównie w reglu górnym po  katastrofach takich, jak lawiny i usuwiska, pierwsza porasta teren, z czasem oddając go świerkowi lub w górnych położeniach limbie.  Kosodrzewinę spotkać można również w reglu górnym, a nawet i dolnym na  urwistych zboczach, gdzie gromadnie występowanie drzew jest z natury  utrudnione lub prawie niemożliwe.

Piętro halne
(pięto alpejskie)
haleSięga w Tatrach wysokość około 2300 m n.p.m. Kosodrzewina osiągająca niżej wysokość 3-4 metrów, w miarę wzniesienia karleje, dochodząc tu do kilkunastu centymetrów. Przejście między pietrem halnym a pietrem kosówki dokonuje się stopniowo. Łany kosodrzewiny stają się coraz  niższe, rozpadają się przy tym na coraz to bardziej rozrzucone i coraz  bardziej karłowate krzewy. Formacją dominującą w tym pietrze na skalistych glebach są wysokogórskie murawy. W piętrze halnym zaczynają występować roślin wyłącznie o charakterze wysokogórskim.

Do roślin halnych należą specyficzne gatunki traw oraz ziołorośla. Na podłożu granitowym duże przestrzenie zajmują tutaj wysokogórskie murawy, tworzące zespół situ skuciny. Jest to drobna roślina masowo porastająca zbocza granitowych Tatr. Ona  to na jesień przybiera intensywną rudawą czerwień, stąd nazwa popularnego wśród turytów masywu Czerwonych Wierchów. Drugim ważnym składnikiem tego zespołu jest boimka dwurzędowa gęstokępkowa trawa. W tym piętrze prowadzono dawniej intensywne wypas owiec. W piętrze hal, u podnóża ścian skalnych i wylotach żlebów występują ruchome zwały większych i mniejszych kamieni  oraz drobnego żwiru, zwane piargami.
Z nieliczne tu występujących zwierząt na uwagę zasługuje świstak, piętro hal stanowi jego główne środowisko. Innym niezwykle ważnym gatunkiem występującym w tym piętrze  jest kozica. Świtak i kozica to najbardziej charakterystyczne gatunki związane z Tatrami, mające tutaj swoje jedyne naturalne ostoje.


Piętro turniowe
(subniwalne)
turnieNajwyżej w Tatrach położone piętro, rozpoczyna się ono przeciętnie powyżej 2250 m n.p.m., sięgając po najwyższe szczyty tatrzańskie (Gerlach 2655 m). Spotkamy je w pełni rozwinięte tylko w centrum granitowych Tatr Wysokich, od Krywania i otoczenie Morskiego Oka po Kołowy Szczyt.
Zima trwa tu ok. 9 miesięcy, a pokrywa śniegu utrzymuje się przeważnie od października do końca maja. W piętrze rośnie typowa roślinność alpejska, murawy, mchy i porosty. Na najwyższych szczytach tego piętra możemy spotkać odpowiednio dostosowane rośliny do przeżycia w tych ciężkich warunkach. Należą do nich między innymi: pierwiosnek maleńki, lepnica bezłodygowa, dzwonek alpejski, rojnik górski. Część rosnących tutaj gatunków, nie występują nigdzie indziej w Polsce.

Warunki życia roślin w pietrze turniowym są skrajne trudne, mimo tego spotkać tu jeszcze można 120 gatunków roślin naczyniowych. Oprócz nich i prócz mszaków występuje na tej wysokości także duża liczba porostów, zarówno rosnąca wśród muraw, jak i przede wszystkim naskalna. Najbardziej pospolitym i najszerzej rozpowszechnionym porostem porastającym granit jest charakterystyczny wzorzec geograficzny. Jego nazwa nawiązuje do przedstawionych przez geografów na mapach kształtów lądów, jakie przyjmuje plecha pokrywająca kamienie. Przedstawicielem dużych ssaków w piętrze turni jest kozica.






2 komentarze
Średnia ocena: 125.0/5
Marcin
2017-12-01 17:40:27
Świetny wpis, polecam !
2018-03-26 18:22:16
dziękuje bardzo mi to pomogło w projekcie z przyrody ;3
Wróć do spisu treści