Informacje o Tatrach - Przewodnik Tatrzański - wycieczki w Tatry - Przewodnik Zakopane

Przejdź do treści

Stary Cmentarz na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem

Przewodnik Tatrzański - wycieczki w Tatry - Przewodnik Zakopane
Opublikowane według Michał Jarząbek-Giewont w Zakopane · 1 Październik 2015
W Zakopanem niedaleko dolnych Krupówek przy ulicy Kościeliskiej znajduje się tzw. Stary Kościółek obok, którego mieści się cmentarz na Pęksowym Brzyzku nazywanym Starym Cmentarzem. Jest to jedna z najsłynniejszych nekropoli polskich, która o każdej porze roku przyciąga turystów.

Kiedy powstał Stary Cmentarz

cmentarz na pęksowym brzyzku
Stary Cmentarz powstał ok.1850 roku, grunty pod niego ofiarował właściciel terenu Jan Pęksa. Pierwotnie był miejscem pochówku mieszkańców Zakopanego i okolic, były tu grzebane bliżej nieznane osoby młode, ofiary wypraw w Tatry lub gruźlicy. W roku 1889 została na cmentarzu pochowana osoba sławna. Był nią niezwykle zasłużony dla Zakopanego, powszechnie znany i darzony wielkim poważaniem lekarz dr Tytus Chałubiński.

Dopiero w roku 1931 wojewódzki konserwator uznał cmentarza za zabytek narodowy. Początkowo powierzchnia cmentarza była większa, lecz w czasie okupacji hitlerowskiej Niemcy zmniejszyli go o prawie jedną trzecią, tworząc drogę prowadzącą do dolnej stacji kolejki na Gubałówkę. Bramę wiodąca na cmentarz została wykonana z Kuźnickiego żelarza, obok której wiszą tablice. Pierwsza ze znamiennym napisem: "Ojczyzna to ziemia i groby. Narody tracąc pamięć, tracą życie. Zakopane pamięta 1848-1944". Druga tablica ku czci kurierów tatrzańskich z lat 1939-1944.

Przez cmentarz przebiega jedna aleja, po której bokach w kilku rzędach usytuowane są groby. Znaczna część nagrobków to wspaniałe dzieła sztuki powstałe w pracowniach okolicznych artystów. Obecnie na terenie Starego Cmentarz chowa się osoby zasłużone dla Zakopanego, Podhala i Polski oraz zmarłych, którzy mają tu rodzinne grobowce.

Za wejście na teren cmentarza pobierana jest opłata w wysokości 3 zł osoby dorosłe 1,50 zł dzieci i młodzież.

Groby na Starym Cmentarzu

Z prawej strony głównej alei:

Jan Peksa darczyńca gruntu pod Cmentarz na Peksowym BrzyzkuJan Pęksa "Mielorz" (1822-1878)
Fundator cmentarza, powstaniec chochołowski, młynarz

Jędrzej Marusarz przewodnik
Jędrzej Marusarz-Jarząbek (1877-1961)
Przewodnik tatrzański, ratownik TOPR, cieśla

mogiła Stefan ZwolińskiStefan Zwoliński (1900-1982)
Speleolog, legionista, fotograf, działacz turystyczny.

Zubek S.
Stanisław Zubek (1896-1982)
Narciarz, producent nart.

Bronisław Czech (1908-1944) - grób symboliczny
Narciarz, olipijczyk, taternik, ratownik górski, pilot i instruktor szybowców.


grób ratowników TOPR
Stanisław Mateja-Torbiarz (1943-1994)
Ratownik TOPR, instruktor ratownictwa.
Janusz Kubica (1948-1994)
Ratownik TOPR, instruktor taternictwa i ratownictwa.

Maciek Rysula
Maciej Rysula (1971-1997)
Taternik i alpinista

grób Heleny MarusarzównyStanisław Marusarz (1913-1993)
Sportowiec, olimpijczyk, narciarz, kurier tatrzański, trener.
Helena Marusarzówna (1918-1941)
Wybitna narciarka, łączniczka ruchu oporu, kurierka tatrzańska.

Stanisław Gasienica-Szymków
Stanisław Gąsienica-Szymków z Lasa (1890-1928)
Przewodnik, ratownik tatrzański.

mogiła Zbigniew KorosadowiczZbigniew Korosadowicz (1907-1983)
Taternik, geograf, nauczyciel, kartograf, naczelnik TOPR.

Gen. Mariusz Zaruski
Mariusz Zaruski (1867-1941)
Generał, taternik, narciarz, marynarz, pisarz, malarz, założyciel i pierwszy naczelnik TOPR.

nagrobek Nedzy Kubińca
Stanisław Nędza-Kubiniec (1897-1976)
Pisarz, poeta, prozaik, działacz podhalański.

Kornel MakuszyńskiKornel Makuszyński (1884-1953)
Pisarz, publicysta, felietonista.

Helena Roj KozłowskaHelena Roj-Kozłowska (1899-1955)
Artystka góralska, pisarka.

Bednarz Andrzej Lutnik
Andrzej Bednarz (1877-1967)
Lutnik, stolarz, nauczyciel lutnictwa.

Zofia Stecka przewodnik
Zofia Stecka (1917-2017)
Taterniczka, grotołaz, przewodniczka tatrzańska.

Jan DługoszJan Długosz (1929-1962)
Taternik, alpinista, pisarz.


Stanisław Gąsienica Byrcyn seniorStanisław Gąsienica-Byrcyn (1887-1967)
Przewodnik tatrzański, ratownik górski.

Jedrzej Wala StarszyJędrzej Wala Starszy (1820-1896)
Przewodnik tatrzański

Zofia i Witold ParyskiZofia Radwańska-Paryska (1901-2001)
Botaniczka, taterniczka, pisarka, przewodniczka tatrzańska.
Witold Henryk Paryski (1909-2020)
Taternik, alpinista, przewodnik tatrzański, ratownik TOPR, krajoznawca, pisarz.


Maciej Berbeka (1954-2013) - grób symboliczny
Himalaista, nauczyciel, przewodnik tatrzańśki i wysokogórski, ratownik TOPR, grafik i scenograf.


Piotr MalinowskiPiotr Malinowski (1944-1995)
Taternik, naczelnik TOPR, narciarz.


Bartłomiej Olszański i Marek Łabunowicz "Maja"Marek Łabunowicz "Maja" (1972-2001)
Ratownik TOPR, muzyk.
Bartłomiej Olszańśki (1976-2001)
Ratownik TOPR, taternik.

Maciej Sieczka przewodnik
Maciej Sieczka (1824-1897)
Przewodnik tatrzański

Józef Krzeptowski "Ujek"Józef Krzeptowski (1907-1983)
Przewodnik tatrzański, kurier tatrzański, gawędziarz.


Tadeusz Gąsienica GiewontTadeusz Gąsienica-Giewont (1915-1999)
Ratownik górski, przewodnik tatrzańśki, muzykant i aktor góralski.

Z lewej strony głównej alei:
Józef StolarczykJózef Stolarczyk (1816-1893)
Ksiądz, pierwszy proboszcz zakopanego, taternik.


grób Andrzeja ChramcaAndrzej Chramiec (1859-1939)
Lekarz, wójt Zakopanego, radny.

Kirkor Michał
Michał Kirkor (1871-1907)
Taternik, lekarz, działacz Towarzystwa Tatrzanskiego.

Jan Gwalbert PawlikowskiJan Gwalbert Pawlikowski (1860-1939)
Publicysta, działacz ochrony przyrody, literaturoznawca, ekonomista, taternik.


Juliusz ZborowskiJuliusz Zborowski (1888-1965)
Historyk, etnograf, językoznawca, znawca podhala.


grób SabałyJan Krzeptowski-Sabała (1809-1894)
Gawędziarz, muzykant, myśliwy.


Tytus ChałubińskiTytus Chałubiński (1820-1889)
Lekarz, botanik, taternik, działacz społeczny, propagator turystyki górskiej, popularyzator Zakopanego.

Franciszek Smaciarz
Władysłąw Orkan (Franciszek Smaciarz) (1875-1930)
Pisarz, publicysta, działacz podhalański.

Kazimierz Przerwa-TetmajerKazimierz Przerwa-Tetmajer (1865-1940)
Pisarz, czołowy poeta Młodej Polski, publicysta, taternik.


Stanisław WitkiewiczStanisław Witkiewicz (1851-1915)
Twórca stylu zakopiańskiego, architekt, malarz, pisarz, krytyk sztuki.

Piłsudski Bronisław
Bronisław Piłsudski (1866-1918)
Etnolog, etnograf, brat Józefa Piłsudskiego.

Karol StryjeńskiKarol Stryjeński (1887-1932)
Nauczyciel, plastyk, architekt, działacz turystyczny.


Antoni KenarAntoni Kenar (1906-1959)
Pedagog, rzeźbiarz, taternik.


Józef KapeniakJózef Kapeniak (1906-1977)
Pisarz, polski prozaik, narciarz.


Władysław HasiorWładysław Hasior (1928-1999)
Palstyk, nauczyciel, artysta, rzeźbiarz, malarz.


Antoni Rząsa Antoni Rząsa (1919-1980)
Rzeźbiarz, artysta, pedagog.


Włodzimierz WnukWłodzimierz Wnuk (1915-1992)
Pisarz, publicysta, działacz podhalański.


Franciszek Marduła
Franciszek Marduła (1909-2007)
Lutnik, pedagog, narciarz, sportowiec.

Felczak Wacław
Wacław Felczak (1916-1993)
Profesor, historyk, kurier i emisariusz Rządu RP na uchodźstwie.

Tablice pamiątkowe wiszące na murze na końcu cmentarza:

tablica Mieczysława Karłowicza
Mieczysław Karłowicz (1876-1909)
Kompozytor, taternik, fotografik, narciarz.

tablica poświęcona Karolowi Szymanowskiemu
Karol Szymanowski (1882-1937)
Kompozytor, pianista, pedagog, pisarz.

tablica poświęcona Oswaldowi Balzerowi
Oswald Balzer (1858-1933)
Polski historyk, reprezentant rządu Galicji w słynnym sporze z Węgrami o Morskie Oko.

Źródło:
"Przewodnik Cmentarz na Pęksowym Brzyzku" Maciej Pinkwart
wydanie I 2007 r.



Brak komentarzy
Wróć do spisu treści